Na początku wielu prac o podobnej tematyce zostaje zadane pytanie dotyczące zdefiniowania słowa komunikacja, na które następnie autor, w kilku słowach, próbuje odpowiedzieć. Owe odpowiedzi są oczywiście rzeczowe, praktycznie każda definicja komunikacji jest odpowiednia, lecz... nie do końca wyczerpująca.
Dla mnie bardziej sensowne będzie jednak pytanie: A czym ona nie jest? Co nie należy do komunikacji?. A to z jednego prostego powodu. Gdy już zaczniemy zastanawiać się nad tym, co należy rozumieć pod pojęciem "komunikacji" nie skończymy prędko wymieniać przykładów. Dlaczego tak się dzieje? Komunikujemy się ze sobą na wiele różnych sposobów. Jako gatunek nazywany czasami homo communicans posługujemy się ogromnym zasobem słów i gestów, które pozwalają na wyrażenie naszych myśli i uczuć.
Idąc dalej- w zbiór przykładów komunikacji możemy włączyć nie tylko każde słowo (zarówno pisane jak i mówione), ale również wszystkie gesty, które wykonujemy w celu nadania pewnego komunikatu innej osobie.

Nie bez powodu wspomniałem wyżej o komunikacie, gdyż wchodzi on w skład rozbudowanego procesu komunikowania się, prowadzącego do wzajemnego porozumienia wynikającego z rozmowy. Proces ten opiera się na tzw. modelu komunikacji.
Czym jest model komunikacji i co się na niego składa?
Jeżeli poddamy analizie kilka dialogów, możemy na ich podstawie utworzyć swego rodzaju schemat obrazujący kolejne etapy przekazywania informacji pomiędzy rozmówcami- nadawcą i odbiorcą. Ten schemat to właśnie <"Twórcami takiego modelu byli C. E. Shannon i W. Weaver (1949)">model komunikacji , a składa się on z następujących elementów:

1. Intencje nadawcy
   Każdą rozmowę poprzedza pojawienie się u nadawcy pewnej intencji- idei, w ramach której zostanie podjęta komunikacja. Intencje, dla których podejmowana jest komunikacja, mogą być bardzo różne. Rozważmy kilka przykładów:
   • Rozmowa może być podjęta, aby zaspokoić własne potrzeby
   • Analogicznie- rozmowa może być podjęta, aby zaspokoić potrzeby odbiorcy
   • Człowiek jest chętny do podjęcia rozmowy, aby podzielić się z inną osobą z własnymi odczuciami, poglądami, przekonaniami itp.
   • Rozmowa może służyć również rozładowaniu napięcia towarzyszącemu pewnym sprawom, z którymi nadawca musi mieć kontakt
   • Intencje nadawcy mogą wiązać się również z koniecznością realizowania z drugą osobą określonych celów bądź zadań,
   które nie wynikają bezpośrednio z ich pragnień czy potrzeb (dobrym przykładem może być rozmowa dwóch uczniów uzgadniających treść wspólnego referatu).
   Warto zauważyć, iż u nadawcy może pojawić się czasem więcej niż jedna intencja, lub, jeżeli intencja jest jasna, jej złe sformułowanie, a nawet przesyłanie <"Ten problem zostanie omówiony w dalszej części pracy">sprzecznych sygnałów.


2. Wiadomość
   Drugim elementem modelu komunikacji jest wiadomość. Dla realizacji intencji nadawca dokonuje doboru treści, które mają zostać przekazane odbiorcy, czyli, po prostu, formułuje wiadomość.


3. Kodowanie i przekazywanie informacji
   Gdy wiadomość zostanie już stworzona przez nadawcę, musi on znaleźć formę, w jakiej ma ona zostać przekazana odbiorcy. Aby to uczynić, nadawca musi zakodować wiadomość poprzez zamienienie jej na sygnały. Sygnałami mogą być wszelkie zachowania człowieka prowadzące do przekazania informacji. Dzielimy je na:
   • Zachowania werbalne (z użyciem języka naturalnego-mowy- jako środka komunikacji)
   • Zachowania niewerbalne (z użyciem gestów, mimiki, tonu, barwy, natężenia głosu etc.)


4. Odbieranie sygnałów
   Sygnał, który został przekazany przez nadawcę, musi być w sposób aktywny odebrany przez rozmówcę, ponieważ odbiór informacji jest uzależniony od stopnia koncentracji odbiorcy na wiadomości. Komunikacja zostaje zakłócona wówczas, jeżeli odbiorca w sposób bierny odbiera nadawane sygnały, zarówno werbalne jak i niewerbalne i nie koncentruje się na przekazie, które ze sobą niosą.


5. Dekodowanie i interpretacja
   Odebrane sygnały stanowią podstawę do odtworzenia wiadomości, jaką przekazał nadawca. Zrozumienie informacji możliwe jest dzięki czynności tzw. dekodowania, czyli przekładu odebranych sygnałów na treść, jaką ze sobą niosły. Aby poprawnie odkodować informację, odbiorca musi posługiwać się tym samym kodem, jakiego użył nadawca. Jeżeli wiadomość została już zdekodowana, odbiorca może próbować domyślić się intencji, dla których wiadomość została nadana.

W przedstawionym powyżej modelu komunikacji mogą pojawić się również czynniki go zakłócające. Przykładem mogą być sytuacje przedstawione w pierwszym punkcie, gdzie odbiór informacji może być zakłócony, gdyż zostały one nadane w zbyt dużej ilości lub gdy są one sprzeczne. Mimo pewnych utrudnień w komunikacji należy pamiętać, iż "kiedy jedna osoba komunikuje się z drugą, ta druga zawsze mniej lub bardziej rozumie, <"John Fiske 'Wprowadzenie do teorii komunikowania', Astrum, Wrocław 1999, Strona 59.">jakie znaczenia miał komunikat tej pierwszej" .

Często, mówiąc o komunikacji, skupiamy się jedynie na jej werbalnej stronie, zapominamy natomiast o innych sygnałach, jakich ludzie używają podczas wymiany swoich poglądów. Tymczasem, niniejsza praca zostanie poświęcona zaledwie jednemu podpunktowi zawierającego się w modelu komunikacji- sygnałom niewerbalnym. Oprócz tego ukażę, iż nawet w codziennym języku posługujemy się frazeologizmami dotyczącymi właśnie zachowań niewerbalnych.

Praca zostanie podzielona na kilka części. W kolejnych etapach będę przybliżał Czytelnikowi znaczenie poszczególnych gestów wykonywanych, najczęściej nieświadomie, przez poszczególne partie ciała ich nadawcy. Dodatkowo, skonfrontujemy to ze związkami frazeologicznymi odnoszącymi się właśnie do tych zachowań.

Zacznijmy od zasadniczego pytania: czym jest komunikacja niewerbalna? Otóż komunikacja niewerbalna (określana często jako mowa ciała, język ciała) jest to ogół gestów oraz niewerbalnych komunikatów, zarówno nadawanych, jak i odbieranych przez ludzi. Informują one o podstawowych stanach emocjonalnych, intencjach, oczekiwaniach wobec rozmówcy, pozycji społecznej, pochodzeniu, wykształceniu, samoocenie, cechach temperamentu itd. Komunikaty te nadawane są i odbierane najczęściej na poziomie nieświadomym, jednak mogą być również nadawane i odbierane świadomie, tak jak większość gestów - emblematów, czy wiele wyrazów mimicznych.

Komunikacja niewerbalna była stosowana od zarania dziejów ludzkiej cywilizacji, jednakże stała się przedmiotem poważnych badań dopiero w połowie lat 60. Przed XX wiekiem, najbardziej znaczącą publikacją dotyczącą zachowań niewerbalnych było "Wyrażanie emocji przez ludzi i zwierzęta" Karola Darwina. Jego praca została wydana w 1872, jednak wiele z idei i obserwacji, które w niej zawarł, są wciąż cenione przez współczesnych badaczy na całym świecie.

Dzisiaj, komunikacja niewerbalna stanowi podstawę szkoleń w zakresie sprzedaży bezpośredniej, public relations, czy nawet programowania neurolingwistycznego (NLP). Po prostu- jest ona używana świadomie przez ludzi chcących osiągnąć swój cel poprzez interakcję ze słuchaczami i ich zachowaniami.